ՍԵՓԱԿԱՆ ԿԱՊԻՏԱԼԸ ՕԳՏԱԳՈՐԾԵ՞Լ, ԹԵ՞ ՎԱՐԿ ՎԵՐՑՆԵԼ․ ՏՆՏԵՍՎԱՐՈՂԻ ՖԻՆԱՆՍԱՎՈՐՄԱՆ ԸՆՏՐՈՒԹՅՈՒՆԸ

Բիզնեսի գործունեության ընթացքում գրեթե յուրաքանչյուր տնտեսվարող մի պահ կանգնում է ֆինանսավորման անհրաժեշտության առաջ։ Անհրաժեշտ գումարը կարող է պետք լինել նոր սարքավորում ձեռք բերելու, ապրանքային պաշարներն ավելացնելու, նոր մասնաճյուղ բացելու, արտադրությունը ընդլայնելու կամ այլ զարգացման նպատակների համար։

Այս իրավիճակում առաջանում է կարևոր հարց․ օգտագործե՞լ սեփական կապիտալը, թե՞ ներգրավել վարկային միջոցներ։

Առաջին հայացքից սեփական գումարով ֆինանսավորումը կարող է թվալ ամենաանվտանգ տարբերակը, քանի որ այն չի ստեղծում վարկային պարտավորություն։ Սակայն սեփական միջոցները նույնպես սահմանափակ են։ Մյուս կողմից՝ վարկը կարող է հնարավորություն տալ ավելի արագ իրականացնել բիզնեսի նպատակները, սակայն դրա դիմաց տնտեսվարողը ստանձնում է տոկոսների և հիմնական գումարի վերադարձման պարտավորություն։

Հետևաբար, ճիշտ որոշումը ոչ թե պարզապես «վարկ վերցնել, թե չվերցնելն» է, այլ ճիշտ չափի և ճիշտ արժեքով ֆինանսավորում ընտրելն է։

 1․ Ինչո՞ւ է տնտեսվարողին անհրաժեշտ ֆինանսավորում

Ֆինանսավորման անհրաժեշտությունը սովորաբար առաջանում է այն ժամանակ, երբ տնտեսվարողը ցանկանում է իրականացնել այնպիսի նպատակ, որի համար առկա միջոցները բավարար չեն։

Օրինակ՝ տնտեսվարողը կարող է ունենալ 10 մլն դրամ սեփական միջոց, սակայն նոր սարքավորումների, տարածքի վերանորոգման և լրացուցիչ ապրանքների ձեռքբերման համար անհրաժեշտ լինի 20 մլն դրամ։

Այս դեպքում նա կարող է՝

• օգտագործել ամբողջ սեփական կապիտալը,
• ներգրավել վարկ,
• կամ համադրել սեփական և փոխառու միջոցները։

Այստեղ կարևոր է ոչ միայն «որտեղի՞ց վերցնել գումարը» հարցը, այլ առաջին հերթին՝ որքա՞ն գումար է իրականում անհրաժեշտ բիզնեսի նպատակն իրականացնելու համար։

Տնտեսվարողը պետք է խուսափի ավելորդ վարկ վերցնելուց։ Վարկը պետք է համապատասխանի կոնկրետ բիզնես նպատակին և այնպիսի չափի լինի, որ դրա օգտագործումը հնարավորություն տա ստեղծել լրացուցիչ եկամուտ և ապահովել պարտավորությունների կատարումը։ Բիզնեսի ֆինանսավորման վերաբերյալ մասնագիտական աղբյուրներն էլ ընդգծում են, որ պարտքի օգտագործումը պետք է կապել հստակ աճի ծրագրի, սպասվող եկամտաբերության և վարկի սպասարկման հնարավորության հետ։

2․ Սեփական կապիտալի օգտագործման առավելություններն ու սահմանափակումները

Սեփական կապիտալի հիմնական առավելությունն այն է, որ տնտեսվարողը չի ստանձնում վարկային պարտավորություն և չի վճարում վարկի տոկոսներ։ Նա պահպանում է ավելի մեծ ֆինանսական անկախություն և չի պարտավորվում ամեն ամիս որոշակի գումար ուղղել վարկի մարմանը։

Սակայն սեփական միջոցներն օգտագործելիս ևս պետք է մտածել արդյունավետության մասին։

Եթե տնտեսվարողը իր ամբողջ ազատ միջոցները ներդնի մեկ նախագծում, կարող է այլևս բավարար գումար չունենալ ընթացիկ ծախսերի կամ անսպասելի խնդիրների համար։

Այսինքն՝ սեփական կապիտալը անվճար ռեսուրս չէ։ Այն նույնպես պետք է օգտագործել հաշվարկված և նպատակային։

Հարցը պետք է լինի ոչ թե՝ «ունե՞մ սեփական գումար», այլ՝ «այդ գումարն այս պահին ո՞րտեղ օգտագործելու դեպքում ավելի մեծ արդյունք կստանամ»։

3․ Վարկի առավելություններն ու ռիսկերը

Վարկային միջոցները տնտեսվարողին հնարավորություն են տալիս օգտագործել այնպիսի ֆինանսական ռեսուրս, որը ներկայումս չունի։ Դրա շնորհիվ հնարավոր է արագացնել բիզնեսի զարգացումը՝ առանց սպասելու, մինչև անհրաժեշտ գումարը կուտակվի սեփական միջոցներից։

Օրինակ՝ եթե տնտեսվա     րողը գիտի, որ նոր սարքավորումը կավելացնի արտադրության ծավալը և եկամուտը, վարկը կարող է դառնալ ոչ թե խնդիր, այլ զարգացման գործիք։

Սակայն վարկն ունի նաև հակառակ կողմը։ Տնտեսվարողը պետք է վերադարձնի հիմնական գումարը և վճարի տոկոսներ՝ անկախ նրանից՝ տվյալ ամիս բիզնեսը բարձր շահույթ է ստացել, թե ոչ։ Այդ պատճառով պարտքի ավելացումը միաժամանակ մեծացնում է ֆինանսական ռիսկը։

Ուստի կարևոր սկզբունք է՝

Վարկը պետք է վերցնել ոչ թե այն պատճառով, որ բանկը պատրաստ է տրամադրել այդ գումարը, այլ այն պատճառով, որ բիզնեսն ունի այդ գումարի օգտագործման հստակ և եկամտաբեր նպատակ։

4․ Ամենակարևոր հարցը․ որքան վարկ է պետք վերցնել

Տնտեսվարողի համար սխալ մոտեցում է մտածել․ «Եթե բանկը կարող է ինձ տրամադրել 30 մլն դրամ, ապա վերցնեմ 30 մլն»։

Ճիշտ մոտեցումն է՝

«Իմ բիզնեսի առաջիկա նպատակն իրականացնելու համար ինձ որքան գումար է իրականում անհրաժեշտ»։

Եթե ծրագրի համար անհրաժեշտ է 15 մլն դրամ, ապա 30 մլն դրամ վարկ վերցնելը կարող է ստեղծել ավելորդ տոկոսային ծախս և բարձրացնել պարտքային բեռը։

Այսինքն՝ վարկի չափը պետք է որոշվի ոչ թե առավելագույն հասանելի գումարով, այլ՝

• բիզնեսի կոնկրետ նպատակով,
• անհրաժեշտ ներդրման չափով,
• սպասվող եկամուտով,
• դրամական հոսքերով,
• վարկի մարման հնարավորությամբ։

Ֆինանսավորման չափը պետք է համապատասխանի նաև բիզնեսի ապագա նպատակներին։ Եթե վարկը վերցվում է ընդլայնման համար, տնտեսվարողը պետք է նախապես հաշվարկի, թե այդ ընդլայնումը երբ և որքան լրացուցիչ եկամուտ կարող է ստեղծել։

5․ Եկամտաբերությունը պետք է գերազանցի վարկի արժեքը

Վարկ վերցնելու ամենակարևոր ֆինանսական տրամաբանություններից մեկը հետևյալն է․ եթե փոխառու միջոցներով իրականացվող ներդրման եկամտաբերությունը չի գերազանցում պարտքի արժեքը, վարկ վերցնելը կարող է տնտեսական իմաստ չունենալ։ Ֆինանսական լծակի դրական ազդեցությունն առաջանում է այն դեպքում, երբ ներդրված կապիտալի եկամտաբերությունը բարձր է պարտքի արժեքից։

Պարզ օրինակ.

Ենթադրենք՝ տնտեսվարողը ցանկանում է վերցնել 10 մլն դրամ վարկ։

Վարկի տարեկան տոկոսադրույքը՝ 12%։

Տարեկան տոկոսային ծախսը կլինի՝

10 մլն × 12% = 1,2 մլն դրամ

Ենթադրենք՝ այդ 10 մլն դրամը ներդնելով նոր սարքավորման և ապրանքային պաշարների մեջ՝ տնտեսվարողը ակնկալում է, որ ներդրումը տարեկան կստեղծի 18% եկամտաբերություն։

Այդ դեպքում՝

10 մլն × 18% = 1,8 մլն դրամ

Համեմատենք.

Այս պարզեցված օրինակում ներդրման եկամտաբերությունը 18% է, իսկ վարկի արժեքը՝ 12%։ Տարբերությունը կազմում է 6 տոկոսային կետ, ուստի պարտքի օգտագործումը կարող է տնտեսական իմաստ ունենալ։

Բայց սա դեռ չի նշանակում, որ 6%-ը ամբողջությամբ մաքուր շահույթ է։ Պետք է հաշվի առնել նաև այլ ծախսերը, հարկերը, վարկի սպասարկման վճարները, ներդրման ռիսկերը և դրամական հոսքերը։

Հետևաբար ավելի ճիշտ է ասել ոչ թե պարզապես՝ «շահույթի տոկոսը պետք է լինի վարկի տոկոսից բարձր», այլ՝ ներդրման ակնկալվող եկամտաբերությունը պետք է գերազանցի վարկի արդյունավետ արժեքը՝ հաշվի առնելով բոլոր էական ծախսերը և ռիսկերը։

6․ Սեփական կապիտա՞լ, վարկ, թե՞ երկուսի համադրումը

Գործնականում միշտ չէ, որ անհրաժեշտ է ընտրել միայն մեկ տարբերակ։

Օրինակ՝ 20 մլն դրամ արժողությամբ ծրագրի դեպքում տնտեսվարողը կարող է ներդնել՝

• 10 մլն դրամ սեփական միջոց,
• 10 մլն դրամ վարկ։

Այս մոտեցումը թույլ է տալիս մի կողմից պահպանել որոշակի ֆինանսական անկախություն, իսկ մյուս կողմից՝ չհրաժարվել բիզնեսի զարգացման հնարավորությունից։

Սեփական կապիտալի կամ վարկի ընտրությունն ազդում է բիզնեսի զարգացման և ֆինանսական կայունության վրա։ Վարկը պետք է վերցնել այնքան, որքան անհրաժեշտ է բիզնեսի նպատակներին հասնելու համար, իսկ ներդրման եկամտաբերությունը պետք է գերազանցի վարկի արժեքը՝ այն ֆինանսական բեռ չդարձնելու համար։

Այս ամենը ճիշտ գնահատելու համար տնտեսվարողին անհրաժեշտ է հաշվապահի մասնագիտական աջակցությունը։ Հաշվապահը օգնում է գնահատել ֆինանսական վիճակը, հաշվարկել անհրաժեշտ վարկի չափը, կանխատեսել ծախսերն ու եկամուտները և ընտրել բիզնեսի համար առավել նպատակահարմար ֆինանսավորման տարբերակը։