Բիզնեսի տարբեր ոլորտներում հաշվապահի դերը․ առանձնահատկությունները և հիմնական գործառույթները
Ժամանակակից բիզնեսի գործունեությունը ներառում է բազմաթիվ ֆինանսական, հարկային, իրավական և կազմակերպչական գործընթացներ։ Տնտեսվարողը ամեն օր ստիպված է կայացնել տարբեր որոշումներ՝ կապված վաճառքների, ծախսերի, աշխատակիցների, հարկերի, մատակարարների, հաճախորդների, վարկերի, ներդրումների և բիզնեսի հետագա զարգացման հետ։
Այս պայմաններում հաշվապահի դերը չի սահմանափակվում միայն կատարված գործարքների գրանցմամբ, հարկերի հաշվարկով կամ հաշվետվությունների ներկայացմամբ։ Հաշվապահը տիրապետում է բիզնեսի ֆինանսական գործունեության վերաբերյալ կարևոր տեղեկատվության և այդ տեղեկատվության ճիշտ վերլուծության միջոցով կարող է աջակցել տնտեսվարողին որոշումների կայացման գործընթացում։
1. Հաշվապահի դերը բիզնեսում
Հաշվապահի հիմնական գործառույթներից մեկը բիզնեսի ֆինանսական գործառնությունների ճիշտ հաշվառումն է։ Նա ապահովում է, որ կազմակերպության եկամուտները, ծախսերը, պարտավորությունները, ակտիվները և այլ ֆինանսական գործարքները պատշաճ կերպով արտացոլվեն հաշվապահական հաշվառման մեջ։
Սակայն հաշվապահի աշխատանքը դրանով չի ավարտվում։
Հաշվապահական հաշվառման արդյունքում ձևավորվող տեղեկատվությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալ բիզնեսի իրական ֆինանսական վիճակը։ Օրինակ՝ բարձր վաճառքների առկայությունը դեռ չի նշանակում, որ բիզնեսը շահութաբեր է։ Հնարավոր է՝ վաճառքների աճին զուգահեռ ավելի արագ աճեն ապրանքների ինքնարժեքը, աշխատավարձերը, վարձակալության կամ այլ ծախսերը։
Այսպիսի իրավիճակներում հաշվապահը կարող է ոչ միայն ներկայացնել թվերը, այլև դրանց միջոցով ցույց տալ բիզնեսի իրական պատկերը։
Ուստի հաշվապահի դերը կարելի է դիտարկել երեք հիմնական մակարդակով.
- հաշվառում և հաշվետվողականություն,
- վերահսկողություն և վերլուծություն,
- կանխատեսում և որոշումների կայացման աջակցություն։
2. Տնտեսվարողների հիմնական խնդիրները և հաշվապահի դերը դրանց լուծման գործում
Բիզնես վարելիս տնտեսվարողները հաճախ հանդիպում են մի շարք խնդիրների, որոնց մի մասը հնարավոր է կանխել ճիշտ կազմակերպված հաշվապահական աշխատանքի միջոցով։
2.1. Հարկային պարտավորությունների ճիշտ հաշվարկ
Տնտեսվարողի համար կարևոր խնդիրներից մեկը հարկային պարտավորությունների ճիշտ որոշումն է։ Բիզնեսի գործունեության ընթացքում կարող են առաջանալ տարբեր հարկային պարտավորություններ՝ կախված գործունեության տեսակից, հարկման համակարգից, գործարքի բնույթից և այլ հանգամանքներից։
Սխալ հաշվարկը կարող է հանգեցնել լրացուցիչ պարտավորությունների, տույժերի կամ տուգանքների։
Հաշվապահի դերն այստեղ միայն հարկը հաշվարկելը չէ։ Նա պետք է նաև հետևի հարկային պարտավորությունների առաջացմանը, ժամկետներին և անհրաժեշտ հաշվետվություններին՝ հնարավոր խնդիրները նախապես կանխելու համար։
2.2. Հարկման համակարգի ընտրությունը
Տնտեսվարողը կարող է կանգնել այն հարցի առաջ, թե որ հարկման համակարգն է իր գործունեության համար առավել համապատասխան։
Այս հարցի պատասխանը կախված է բիզնեսի գործունեության տեսակից, շրջանառությունից, ծախսերի, հաճախորդներից, մատակարարներից և այլ գործոններից։
Հաշվապահը կարող է հաշվարկել տարբեր տարբերակների ֆինանսական հետևանքները և ցույց տալ, թե տվյալ ընտրությունն ինչ ազդեցություն կարող է ունենալ բիզնեսի հարկային բեռի և ֆինանսական արդյունքի վրա։
Այսպիսով, հաշվապահը կարող է մասնակցել ոչ միայն արդեն իրականացված գործարքների հաշվառմանը, այլև նախնական ֆինանսական պլանավորմանը։
3. Փաստաթղթավորման խնդիրները
Տնտեսվարողները հաճախ իրականացնում են բազմաթիվ գործարքներ՝ ապրանքների ձեռքբերում, վաճառք, ծառայությունների ստացում, ծառայությունների մատուցում, աշխատակիցների վճարումներ և այլն։
Յուրաքանչյուր գործարքի պատշաճ փաստաթղթավորումը կարևոր է, քանի որ փաստաթղթերը հիմք են հանդիսանում հաշվապահական հաշվառման և հարկային հաշվարկների համար։
Փաստաթղթավորման սխալները կարող են առաջացնել ինչպես հաշվապահական, այնպես էլ հարկային խնդիրներ։
4. Եկամուտների և ծախսերի վերահսկում
Տնտեսվարողի համար կարևոր խնդիր է հասկանալ, թե որտեղից է գալիս բիզնեսի եկամուտը և որտեղ է ծախսվում գումարը։
Բիզնեսում կարող է առաջանալ իրավիճակ, երբ վաճառքը մեծանում է, սակայն դրամական միջոցները չեն ավելանում։ Դա կարող է պայմանավորված լինել բարձր ինքնարժեքով, մեծ ծախսերով, հաճախորդների պարտքերի աճով կամ այլ պատճառներով։
Հաշվապահական տվյալների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել նման խնդիրները։
Հաշվապահը կարող է օգնել պատասխանել հետևյալ հարցերին.
- Որ ապրանքներն կամ ծառայություններն են առավել շահութաբեր։
- Որ ծախսերն են չափազանց բարձր։
- Որտեղ կարող է կրճատվել ծախսը։
- Ինչպես է փոխվում շահույթը։
- Արդյոք վաճառքների աճը իրականում հանգեցնում է շահույթի աճի։
5. Դրամական միջոցների պակասի խնդիրը
Բիզնեսի համար կարևոր է ոչ միայն շահույթ ունենալը, այլև բավարար դրամական միջոցներ ունենալը։
Օրինակ՝ կազմակերպությունը կարող է հաշվապահական տեսանկյունից շահութաբեր լինել, սակայն տվյալ պահին չունենալ բավարար գումար՝ աշխատավարձերը, հարկերը կամ մատակարարների պարտքերը վճարելու համար։
Դրա պատճառներից մեկը կարող է լինել հաճախորդների կողմից վճարումների ուշացումը։
Հաշվապահը, վերահսկելով դրամական միջոցների շարժը, դեբիտորական և կրեդիտորական պարտքերը, կարող է ղեկավարությանը նախապես տեղեկացնել հնարավոր ֆինանսական դժվարությունների մասին։
6. Պարտքերի և վճարումների կառավարում
Տնտեսվարողները հաճախ աշխատում են ինչպես պարտք ունեցող հաճախորդների, այնպես էլ իրենց նկատմամբ պահանջներ ունեցող մատակարարների հետ։
Եթե հաճախորդների պարտքերը երկար ժամանակ չեն մարվում, բիզնեսը կարող է բախվել դրամական միջոցների պակասի։
Մյուս կողմից՝ մատակարարների նկատմամբ պարտքերի կուտակումը կարող է ազդել բիզնեսի բնականոն գործունեության վրա։
Հաշվապահը կարող է վարել պարտքերի վերաբերյալ տեղեկատվությունը և ցույց տալ՝
- ով որքան գումար է պարտք բիզնեսին,
- ում և որքան գումար պետք է վճարի բիզնեսը,
- ինչ պարտքեր են ժամկետանց,
- ինչ վճարումներ են սպասվում առաջիկայում։
7. Աշխատակիցների հետ կապված խնդիրները
Աշխատակիցների ներգրավումը ևս բազմաթիվ հաշվապահական և հարկային հարցեր է առաջացնում։
Տնտեսվարողը պետք է ճիշտ կազմակերպի աշխատավարձերի հաշվարկը, աշխատակիցների հետ կապված վճարումները, հաշվետվողականությունը և համապատասխան փաստաթղթավորումը։
Հաշվապահը կարող է նաև օգնել համեմատել տարբեր տարբերակների ֆինանսական ազդեցությունը։
Օրինակ՝ տնտեսվարողը կարող է որոշել՝
- նոր աշխատակից ընդունե՞լ,
- ծառայությունը պատվիրե՞լ արտաքին մասնագետի,
- ավելացնե՞լ աշխատակցի աշխատավարձը,
- ներդնե՞լ բոնուսային համակարգ։
Այս որոշումների ֆինանսական հետևանքների գնահատման հարցում հաշվապահական տվյալները կարևոր նշանակություն ունեն։
9. Հաշվապահի դերը
Հաշվապահի դերը միայն կատարված գործարքները գրանցելը չէ։ Նա վերլուծում է բիզնեսի ֆինանսական վիճակը, կարող է ժամանակին նկատել հնարավոր ռիսկերը և ղեկավարությանը ներկայացնել դրանց վերաբերյալ ֆինանսական գնահատականներ։
Հաշվապահական տվյալների հիման վրա հնարավոր է նաև պլանավորել ապագա եկամուտներն ու ծախսերը, գնահատել վարկի, ներդրման, նոր մասնաճյուղի կամ աշխատակցի ներգրավման ֆինանսական ազդեցությունը։
Այսպիսով, հաշվապահը կարող է օգնել տնտեսվարողին ճիշտ որոշումներ ընդունել, կանխատեսել ֆինանսական խնդիրները և պլանավորել բիզնեսի հետագա զարգացումը։
10․ Հաշվապահական սխալների ազդեցությունը բիզնեսի վրա
Հաշվապահական սխալը կարող է թվալ փոքր խնդիր, սակայն որոշ դեպքերում դրա հետևանքները կարող են տարածվել ամբողջ բիզնեսի վրա։
Օրինակ՝ սխալ հաշվարկված ինքնարժեքը կարող է հանգեցնել ապրանքի սխալ գնագոյացման։ Սխալ հաշվարկված հարկային պարտավորությունը կարող է առաջացնել լրացուցիչ վճարումներ։ Իսկ ոչ ճիշտ ֆինանսական տվյալների հիման վրա ընդունված կառավարչական որոշումը կարող է հանգեցնել ֆինանսական կորուստների։
Հետևաբար, հաշվապահական հաշվառման որակը անմիջականորեն կապված է բիզնեսի ֆինանսական կառավարման որակի հետ։
