ԱՁ-ից ՍՊԸ անցման հիմնական պատճառները, առավելությունները, թերությունները և հարկային հետևանքները
Փոքր և միջին ձեռնարկատիրության զարգացման ընթացքում տնտեսվարող սուբյեկտը հաճախ կանգնում է իր գործունեության կազմակերպաիրավական ձևի ընտրության կամ փոփոխության անհրաժեշտության առաջ։ Հայաստանի Հանրապետությունում ձեռնարկատիրական գործունեություն իրականացնելու տարածված ձևերից են անհատ ձեռնարկատերը (ԱՁ) և սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերությունը (ՍՊԸ)։
ԱՁ ձևաչափը հատկապես հարմար է փոքրածավալ գործունեություն իրականացնող անձանց համար, քանի որ դրա կազմակերպումն ու կառավարումը համեմատաբար պարզ են։ Սակայն բիզնեսի զարգացման, գործունեության ծավալների մեծացման, նոր գործընկերների կամ ներդրողների ներգրավման և ռիսկերի ավելացման պայմաններում կարող է առաջանալ ՍՊԸ-ի ձևաչափին անցնելու անհրաժեշտություն։
ՍՊԸ-ն իրավաբանական անձ է, որի կանոնադրական կապիտալը բաժանված է մասնակիցների բաժնեմասերի, իսկ մասնակիցները, որպես ընդհանուր կանոն, պատասխանատու չեն ընկերության պարտավորությունների համար և կրում են վնասների ռիսկը իրենց ներդրած ավանդների արժեքի սահմաններում։ Այս իրավական կառուցվածքը ՍՊԸ-ին տալիս է բիզնեսի կառավարման, մասնակիցների ներգրավման և գործունեության ընդլայնման ավելի հստակ մեխանիզմներ։
1. Ի՞նչ հանգամանքներ կարող են դրդել ԱՁ-ին անցնել ՍՊԸ-ի ձևաչափի
ԱՁ-ից՝ ՍՊԸ-ի ձևաչափին անցնելու անհրաժեշտությունը կարող է առաջանալ բիզնեսի զարգացման և գործունեության ծավալների մեծացման արդյունքում։
Հիմնական պատճառներից են՝
- Բիզնեսի ընդլայնում
- Շրջանառության աճ
- Նոր գործընկերների և ներդրողների ներգրավում
- Ռիսկերի նվազեցում
- Խոշոր կազմակերպությունների հետ համագործակցություն
2. Ի՞նչ առավելություններ կարող է ստանալ ԱՁ-ն՝ ՍՊԸ դառնալով
ՍՊԸ-ի ձևաչափին անցնելը կարող է ապահովել մի շարք կարևոր առավելություններ։
2.1.Սահմանափակ պատասխանատվության առավելություն
ՍՊԸ-ի հիմնական առավելություններից մեկը մասնակիցների պատասխանատվության սահմանափակվածությունն է։ Ընկերությունը հանդես է գալիս որպես առանձին իրավաբանական անձ, իսկ մասնակիցների պատասխանատվությունը, որպես ընդհանուր կանոն, սահմանափակվում է նրանց ներդրած ավանդների արժեքի շրջանակներում։ Սա հատկապես կարևոր է այն բիզնեսների համար, որոնց գործունեությունը կապված է ֆինանսական և պայմանագրային ռիսկերի հետ։
2.2. Գործընկերների ներգրավման հնարավորություն
ՍՊԸ-ի միջոցով հնարավոր է ձևավորել մի քանի մասնակիցներից բաղկացած բիզնես։ Մասնակիցների բաժնեմասերի սահմանումը թույլ է տալիս ավելի հստակ կազմակերպել սեփականության կառուցվածքը և որոշել յուրաքանչյուր մասնակցի մասնակցության չափը։
2.3. Ներդրողների ներգրավման հնարավորություն
ՍՊԸ-ի կառուցվածքը կարող է հարմար լինել այն դեպքերում, երբ բիզնեսը ցանկանում է ներգրավել ներդրողներ։ Ներդրողը կարող է մասնակցել ընկերության կապիտալում և ստանալ համապատասխան իրավունքներ՝ օրենքով և ընկերության կանոնադրությամբ սահմանված կարգով։
2.4.Բիզնեսի ընդլայնման հնարավորություն
ՍՊԸ-ն կարող է ավելի հարմար կազմակերպական հիմք ապահովել բիզնեսի ընդլայնման համար։ Օրինակ՝ ընկերությունը կարող է ընդլայնել գործունեության ուղղությունները, ավելացնել աշխատակիցների թիվը, ներգրավել նոր մասնակիցներ և համագործակցել ավելի մեծ թվով գործընկերների հետ։
2.5. Սեփականության կառուցվածքի հստակեցում
ԱՁ-ի դեպքում բիզնեսը անմիջականորեն կապված է անհատ ձեռնարկատիրոջ հետ։
ՍՊԸ-ում, հակառակը, սեփականության և մասնակցության հարաբերությունները կարող են արտահայտվել բաժնեմասերի միջոցով։ Կանոնադրությունը պետք է նախատեսի նաև ընկերության կապիտալի, մասնակիցների բաժնեմասերի և կառավարման մարմինների վերաբերյալ համապատասխան դրույթներ։ Սա հատկապես կարևոր է մի քանի անձանց համատեղ բիզնեսի դեպքում։
3. Ի՞նչ թերություններ և ռիսկեր կարող են առաջանալ ՍՊԸ դառնալու դեպքում
ՍՊԸ-ի ձևաչափն ունի ոչ միայն առավելություններ, այլև որոշակի լրացուցիչ պարտավորություններ և ծախսեր։
3.1. Հաշվապահական և վարչական գործընթացների ավելացում
ՍՊԸ-ի գործունեությունը պահանջում է կազմակերպված հաշվապահական և փաստաթղթային գործընթացներ։ Անհրաժեշտ է պատշաճ կերպով կազմակերպել սկզբնական փաստաթղթերի շրջանառությունը, հաշվապահական հաշվառումը, հարկային հաշվետվությունները, պայմանագրերը և կառավարչական փաստաթղթերը։
3.2. Փաստաթղթաշրջանառության ավելացում
ՍՊԸ-ի դեպքում կարող են ավելանալ որոշումների, արձանագրությունների, պայմանագրերի և այլ կազմակերպական փաստաթղթերի պահանջները։ Օրինակ՝ մասնակիցների առկայության պայմաններում անհրաժեշտ է պատշաճ ձևով կազմակերպել ընկերության կառավարման գործընթացները։
3.3. Կառավարման բարդացում
Եթե ԱՁ-ն հիմնականում ինքնուրույն է որոշումներ ընդունում, ապա ՍՊԸ-ում կարող են ներգրավված լինել մի քանի մասնակիցներ և կառավարման մարմիններ։ Մասնակիցների իրավունքները, պարտականությունները և որոշումների ընդունման կարգը պետք է համապատասխանեն օրենքին և ընկերության կանոնադրությանը։ Հետևաբար, մասնակիցների թվի ավելացումը կարող է մի կողմից ապահովել նոր հնարավորություններ, բայց մյուս կողմից՝ բարդացնել որոշումների ընդունումը։
3.4. Հաշվետվողականության և իրավական պահանջների ավելացում
ՍՊԸ-ն որպես իրավաբանական անձ ունի օրենքով նախատեսված կազմակերպական և հաշվետվողական պարտավորություններ։ Ուստի ԱՁ-ից ՍՊԸ անցնելիս անհրաժեշտ է հաշվի առնել ոչ միայն հնարավոր առավելությունները, այլև այն լրացուցիչ պարտականությունները, որոնք առաջանում են իրավաբանական անձի գործունեության արդյունքում։
4. Ինչպե՞ս կարող է ԱՁ-ի՝ ՍՊԸ անցումը ազդել հարկային պարտավորությունների վրա
ՀՀ հարկային օրենսգիրքը նախատեսում է հարկման տարբեր համակարգեր, որոնց կիրառելիությունը կախված է հարկ վճարողի կարգավիճակից, գործունեության տեսակից, շրջանառությունից և օրենքով նախատեսված այլ պայմաններից։ Հարկային օրենսգիրքը համապատասխան դեպքերում շրջանառության հարկ վճարող կարող է համարել ինչպես ռեզիդենտ առևտրային կազմակերպությանը, այնպես էլ անհատ ձեռնարկատիրոջը։
4.1. Ի՞նչ հարկային համակարգեր կարող են կիրառվել
Կախված գործունեության բնույթից և օրենքով սահմանված պայմաններից՝ կարող են կիրառվել, մասնավորապես, միկրոձեռնարկատիրության, շրջանառության հարկի կամ ընդհանուր հարկման համակարգի համապատասխան կարգավորումները։ Սակայն յուրաքանչյուր համակարգ ունի իր պայմանները, սահմանափակումները և հարկային պարտավորությունները։ Օրինակ՝ ՀՀ հարկային օրենսգիրքը սահմանում է դեպքեր, երբ հարկ վճարողը կարող է համարվել շրջանառության հարկ վճարող, ինչպես նաև դեպքեր, երբ պետք է անցնի ԱԱՀ-ի համակարգ։
4.2. Ինչպե՞ս է փոխվում հարկային հաշվետվողականությունը
ԱՁ-ի գործունեությունը դադարեցնելու և ՍՊԸ ստեղծելու դեպքում պետք է ճիշտ կազմակերպել երկու տարբեր փուլերը.
- ԱՁ-ի գործունեության հետ կապված վերջնական հարկային և հաշվապահական պարտավորությունների կատարումը։
- ՍՊԸ-ի պետական գրանցումից հետո նոր իրավաբանական անձի հարկային հաշվառման և հաշվետվողականության կազմակերպումը։
Այսինքն՝ պետք է խուսափել այն մոտեցումից, որ նախկին ԱՁ-ի բոլոր իրավունքներն ու պարտավորությունները ավտոմատ կերպով տեղափոխվում են նոր ՍՊԸ-ին։
Գործնականում անհրաժեշտ է առանձին ուսումնասիրել պայմանագրերը, գույքը, պարտավորությունները, աշխատակիցների հետ հարաբերությունները, բանկային հաշիվները և հարկային հաշվարկները։
4.3. Ինչպե՞ս պետք է ընտրել համապատասխան հարկման համակարգը
Հարկային ռեժիմ ընտրելիս անհրաժեշտ է հաշվի առնել՝
- գործունեության տեսակը,
- ակնկալվող տարեկան շրջանառությունը,
- ծախսերի կառուցվածքը,
- հաճախորդների և գործընկերների շրջանակը,
- ԱԱՀ-ի կիրառման անհրաժեշտությունը,
- աշխատակիցների թիվը,
- զարգացման հետագա ծրագիրը։
Հետևաբար, հարկային ռեժիմի ընտրությունը պետք է կատարվի ոչ թե միայն «ԱՁ կամ ՍՊԸ» սկզբունքով, այլ բիզնեսի իրական ֆինանսական ցուցանիշների և գործունեության առանձնահատկությունների հիման վրա։
4.4. Արդյո՞ք ՍՊԸ դառնալը միշտ նշանակում է ավելի բարձր հարկային բեռ
Ոչ։
ՍՊԸ դառնալը ինքնին չի նշանակում, որ հարկային բեռը պարտադիր պետք է բարձրանա։ Հարկային պարտավորությունների չափը կախված է կիրառվող հարկման համակարգից, գործունեության տեսակից, հարկվող բազայից, շրջանառությունից և այլ հանգամանքներից։ ՀՀ հարկային օրենսգիրքը նախատեսում է ինչպես կազմակերպությունների, այնպես էլ ԱՁ-ների համար տարբեր հարկային կարգավորումներ, ուստի անհրաժեշտ է կոնկրետ իրավիճակը հաշվարկել առանձին։ Միևնույն ժամանակ, ՍՊԸ-ի դեպքում կարող են առաջանալ լրացուցիչ վարչական և հաշվապահական ծախսեր, որոնք նույնպես պետք է ներառվեն բիզնեսի ընդհանուր ֆինանսական հաշվարկում։
ԱՁ-ից ՍՊԸ անցումը կարող է կարևոր քայլ լինել բիզնեսի ընդլայնման և ռիսկերի արդյունավետ կառավարման համար։ Գործընթացի ճիշտ իրականացումը պահանջում է հարկային, հաշվապահական և իրավական հարցերի պատշաճ կազմակերպում։
«Բեսթ Լօգիք» հաշվապահական ծառայությունները աջակցում են բիզնեսին այս գործընթացում՝ ապահովելով հաշվապահական հաշվառման, հարկային հաշվետվությունների և անհրաժեշտ փաստաթղթերի ճիշտ կազմակերպումը։
