Ապրանքների ներմուծում ԵԱՏՄ անդամ երկրներից․ հարկային և հաշվապահական առանձնահատկությունները

Այսօր Հայաստանի շատ տնտեսվարողներ համագործակցում են ԵԱՏՄ անդամ երկրների՝ օրինակ՝ Ռուսաստանի, Բելառուսի կամ Ղազախստանի գործընկերների հետ։ Այդ համագործակցությունը կարող է լինել ինչպես ապրանքների ձեռքբերում և Հայաստան ներմուծում, այնպես էլ տարբեր ծառայությունների ստացում։

Թեև երկու դեպքում էլ գործարքը կատարվում է ԵԱՏՄ անդամ երկրի գործընկերոջ հետ, հարկային կարգավորումները նույնը չեն։ Ապրանքների դեպքում հիմնական հարցը ներմուծման և հարկերի հաշվարկն է, իսկ ծառայությունների դեպքում՝ ծառայության մատուցման վայրի և առաջացող հարկային պարտավորությունների որոշումը։

1․ ԵԱՏՄ-ից ապրանքների և ծառայությունների ստացում

Հայաստանի տնտեսվարողը ԵԱՏՄ երկրներից կարող է՝

• ներմուծել ապրանքներ,
• ստանալ խորհրդատվական, գովազդային կամ մարքեթինգային ծառայություններ,
• օգտվել ՏՏ, հաշվապահական, իրավաբանական կամ դիզայներական ծառայություններից։

Կարևոր է հասկանալ, որ հարկային պարտավորությունները կախված են ոչ միայն գործընկերոջ երկրից, այլև գործարքի տեսակից, ապրանքի կամ ծառայության բնույթից, մատուցման վայրից և կողմերի հարկային կարգավիճակից։

2․ Ապրանքների ստացումը ԵԱՏՄ անդամ երկրներից

ԵԱՏՄ անդամ պետությունից Հայաստան ապրանք ներմուծելիս կարևոր է հաշվի առնել, որ այդ գործարքը կարող է առաջացնել ԱԱՀ-ի հաշվարկման և վճարման պարտավորություն։ Օրենսդրությամբ ԵԱՏՄ անդամ պետություններից Հայաստան ԵԱՏՄ ապրանքի կարգավիճակ ունեցող ապրանքի ներմուծումը դիտարկվում է որպես ԱԱՀ-ով հարկման ենթակա գործարք։

ՀՀ հոդված 60

ԵԱՏՄ-ից ապրանքների ներմուծման դեպքում հարկային կարգավորումները տարբերվում են երրորդ երկրներից ներմուծման կարգավորումներից։ ԵԱՏՄ շրջանակում կիրառվում է նշանակման երկրի սկզբունքը, որի համաձայն՝ ապրանքի ներմուծման հետ կապված անուղղակի հարկը վճարվում է այն երկրում, որտեղ ապրանքը ներմուծվում և օգտագործվում է։

3․ Ապրանքների ներմուծման փաստաթղթավորումը

ԵԱՏՄ անդամ երկրից ապրանք ներմուծելիս տնտեսվարողը պարտավոր է գործարքը պատշաճ փաստաթղթավորել և հարկային մարմին ներկայացնել սահմանված փաստաթղթերը։

Ներմուծողը պետք է ներկայացնի՝

• ներմուծման հարկային հայտարարագիր,
• ապրանքների ներմուծման և անուղղակի հարկերի վճարման կամ դրանցից ազատման վերաբերյալ հայտարարություն։

Փաստաթղթերը ներկայացվում են ապրանքը Հայաստան ներմուծելու ամիսը ներառող ամսվան հաջորդող ամսվա 20-ը ներառյալ։

ՀՀ հոդված 77

4․ Ներմուծման ԱԱՀ-ի վճարումը

ԵԱՏՄ անդամ երկրից Հայաստան ներմուծվող ապրանքի համար հաշվարկված ԱԱՀ-ն, ընդհանուր կանոնի համաձայն, պետական բյուջե է վճարվում ներմուծման ամիսը ներառող ամսվան հաջորդող ամսվա 20-ը ներառյալ։

ՀՀ հոդված 78

5․ ԵԱՏՄ-ից ներմուծվող ապրանքների հարկումը և ԱԱՀ-ի հաշվանցումը

ԵԱՏՄ անդամ պետությունից ԵԱՏՄ ապրանքի կարգավիճակ ունեցող ապրանք ներմուծելիս առաջանում է ԱԱՀ-ի հաշվարկման և վճարման պարտավորություն։

ԱԱՀ-ի դրույքաչափը՝ 20%

ՀՀ հոդված 63

Ընդհանուր կանոնով ԱԱՀ-ի հարկման բազան ներմուծվող ապրանքի ձեռքբերման արժեքն է։ Ակցիզային հարկով հարկման ենթակա ապրանքների դեպքում հարկման բազան որոշվում է՝ հաշվի առնելով նաև հաշվարկված ակցիզային հարկը։

ՀՀ հոդված 72

ՀՀ հոդված 73

Ակցիզային հարկ

Որոշ ապրանքների ներմուծման դեպքում, բացի ԱԱՀ-ից, առաջանում է նաև ակցիզային հարկ։ Դրա չափը կախված է ապրանքի տեսակից և օրենքով տվյալ ապրանքի համար սահմանված դրույքաչափից։

Բնապահպանական հարկ

Շրջակա միջավայրին վնաս պատճառող՝ օրենքով սահմանված ապրանքների ԵԱՏՄ-ից ներմուծման դեպքում կարող է առաջանալ նաև բնապահպանական հարկ։ Դրա դրույքաչափը կախված է կոնկրետ ապրանքի տեսակից և սահմանվում է համապատասխան ապրանքային խմբերի համար։

ԵԱՏՄ-ից ապրանքների ներմուծման դեպքում հաշվապահի դերը կարևոր է ոչ միայն հարկերի ճիշտ հաշվարկման, այլև ներմուծման գործարքների, ապրանքների ինքնարժեքի և փաստաթղթավորման պատշաճ հաշվառման համար։ Հաշվապահի մասնագիտական աջակցությունը օգնում է խուսափել հաշվապահական և հարկային սխալներից ու հնարավոր տուգանքներից։