Հաճախ շփոթեցնող հաշվապահական հասկացություններ
Հաշվապահական հաշվառումը կազմակերպության գործունեության կարևորագույն բաղադրիչներից է։ Այն ապահովում է կազմակերպության ֆինանսական գործարքների գրանցումը, դասակարգումը և ամփոփումը, ինչպես նաև անհրաժեշտ տեղեկատվություն է տրամադրում կառավարման և հարկային պարտավորությունների ճիշտ կատարման համար։ Հաշվապահական գործունեության ընթացքում հաճախ հանդիպում են իրար նման թվացող, սակայն բովանդակությամբ տարբեր հասկացություններ։ Դրանց սխալ տարբերակումը կարող է հանգեցնել հաշվապահական գրանցումների, հարկերի հաշվարկման և հաշվետվությունների սխալների։ Այդ պատճառով կարևոր է հասկանալ նման հասկացությունների միջև եղած տարբերությունները։
1․ Ֆիզիկական անձ և իրավաբանական անձ
Ֆիզիկական անձը անհատն է, որը կարող է ունենալ գույք, ստանալ եկամուտ և իրականացնել տնտեսական գործունեություն։
Իրավաբանական անձը կազմակերպություն է, որն ունի սեփական գույք, ինքնուրույն պատասխանատու է իր պարտավորությունների համար, կարող է ունենալ իրավունքներ ու պարտականություններ և հանդես գալ դատարանում։ Այն պետք է ունենա ինքնուրույն հաշվեկշիռ։
Հաշվապահական տեսանկյունից իրավաբանական անձի դեպքում անհրաժեշտ է կազմակերպել առանձին հաշվապահական հաշվառում, առանձնացնել կազմակերպության ակտիվները, պարտավորությունները, եկամուտներն ու ծախսերը։ Ֆիզիկական անձի և կազմակերպության միջոցների նույնացումը կարող է առաջացնել հաշվառման և հարկային խնդիրներ։
2․ ԱՁ և ՍՊԸ
Անհատ ձեռնարկատերը՝ ԱՁ-ն, և սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերությունը՝ ՍՊԸ-ն, բիզնես գործունեության տարբեր կազմակերպաիրավական ձևեր են։ ԱՁ-ն գործում է ֆիզիկական անձի կարգավիճակով, մինչդեռ ՍՊԸ-ն առանձին իրավաբանական անձ է։
Հաշվապահական հաշվառման տեսանկյունից կարևոր է, որ ՍՊԸ-ի ֆինանսական միջոցները պետք է տարանջատվեն մասնակցի անձնական միջոցներից։ Օրինակ՝ ընկերության բանկային հաշվին առկա գումարը չի կարելի դիտարկել որպես սեփականատիրոջ անձնական գումար։
3․ Ռեզիդենտ և ոչ ռեզիդենտ
Ռեզիդենտ և ոչ ռեզիդենտ հասկացությունները հատկապես կարևոր են հարկային և հաշվապահական հաշվառման ժամանակ։ Ռեզիդենտությունը չպետք է շփոթել քաղաքացիության հետ։ Անձի հարկային կարգավիճակը կարող է ազդել նրա ստացած եկամուտների հարկման և օտարերկրյա անձանց հետ գործարքների հաշվառման վրա։
Ոչ ռեզիդենտների հետ իրականացվող գործարքների դեպքում անհրաժեշտ է ուշադրություն դարձնել գործարքի բնույթին, եկամտի աղբյուրին և առաջացող հարկային պարտավորություններին։
4․ Եկամուտ և շրջանառություն
Եկամուտը և շրջանառությունը հաճախ օգտագործվում են որպես նույնական հասկացություններ, սակայն հաշվապահական և հարկային նպատակներով դրանց տարբերակումը կարևոր է։ Եկամուտը կազմակերպության տնտեսական օգուտների ավելացումն է, իսկ շրջանառությունը որոշակի հարկային հաշվարկներում օգտագործվող ցուցանիշ է։
Հետևաբար հաշվապահը պետք է գործարքի բնույթը ճիշտ որոշի և համապատասխան ցուցանիշն օգտագործի տվյալ հաշվարկի նպատակին համապատասխան։
5․ Եկամուտ և շահույթ
Եկամուտը չի նշանակում շահույթ։ Շահույթը ձևավորվում է եկամուտներից համապատասխան ծախսերը հանելուց հետո։ Օրինակ՝ եթե կազմակերպության վաճառքի եկամուտը կազմում է 1 000 000 դրամ, իսկ գործունեության հետ կապված ծախսերը՝ 700 000 դրամ, ապա պարզեցված հաշվարկով շահույթը կազմում է 300 000 դրամ։
Այս տարբերակումը կարևոր է կազմակերպության իրական ֆինանսական արդյունքը գնահատելու համար։
6․ Ծախս և վճարում
Ծախսը և վճարումը նույնպես նույնը չեն։ Վճարումը դրամական միջոցների դուրսգրումն է, իսկ ծախսը տնտեսական ռեսուրսների սպառման կամ օգտագործման հետ կապված հաշվապահական հասկացություն է։ Օրինակ՝ կազմակերպությունը կարող է նախապես վճարել ծառայության համար, սակայն դրա ամբողջ գումարը պարտադիր չէ, որ անմիջապես ճանաչվի որպես տվյալ ժամանակաշրջանի ծախս։
7․ Դեբիտորական և կրեդիտորական պարտք
Այս երկու հասկացությունները հաճախ շփոթվում են։ Դեբիտորական պարտքը այն գումարն է, որը այլ անձինք կամ կազմակերպություններ պարտք են տվյալ ընկերությանը։ Կրեդիտորական պարտքի դեպքում հակառակ իրավիճակն է՝ ընկերությունն է պարտք այլ անձանց կամ կազմակերպություններին։
Այս տարբերակումը կարևոր է հաշվեկշռում ակտիվների և պարտավորությունների ճիշտ ներկայացման համար։
8․ Ակտիվ և պարտավորություն
Ակտիվը կազմակերպության կողմից վերահսկվող տնտեսական ռեսուրս է, որը կարող է ապագայում տնտեսական օգուտ ապահովել։ Պարտավորությունը կազմակերպության առկա պարտքն է կամ այնպիսի պարտականություն, որի կատարումը կարող է պահանջել տնտեսական միջոցների փոխանցում։
Օրինակ՝ կազմակերպության դրամական միջոցները, ապրանքները և հիմնական միջոցները ակտիվներ են, իսկ մատակարարներին և վարկատուներին ունեցած պարտքերը՝ պարտավորություններ։
9․ Ապրանք, նյութ և հիմնական միջոց
Ապրանքը հիմնականում ձեռք է բերվում վերավաճառքի նպատակով, նյութերը օգտագործվում են արտադրության կամ գործունեության ընթացքում, իսկ հիմնական միջոցները նախատեսված են կազմակերպության գործունեության մեջ երկարաժամկետ օգտագործման համար։
Այս երեքի ճիշտ դասակարգումը կարևոր է դրանց հաշվապահական հաշվառման, մաշվածության և ֆինանսական արդյունքի ճիշտ որոշման համար։
10․ Հաշվապահական և հարկային հաշվառում
Հաշվապահական հաշվառումը և հարկային հաշվառումը փոխկապակցված են, սակայն նույնը չեն։ Հաշվապահական հաշվառման նպատակն է կազմակերպության ֆինանսական վիճակի և գործունեության արդյունքների ճիշտ արտացոլումը, իսկ հարկային հաշվառումը՝ հարկային պարտավորությունների ճիշտ որոշումն ու հաշվետվությունների ներկայացումը։
Ուստի հաշվապահը պետք է կարողանա տարբերակել այս երկու համակարգերի պահանջները և ճիշտ կիրառել համապատասխան կանոնները։
Հաշվապահական գործունեության ընթացքում հասկացությունների ճիշտ տարբերակումը կարևոր նշանակություն ունի կազմակերպության ֆինանսական և հարկային հաշվառման համար։ Այդ տարբերությունների ճիշտ ընկալումը թույլ է տալիս խուսափել հաշվապահական սխալներից։
«Բեսթ Լոգիք» հաշվապահական ընկերությունը կօգնի Ձեզ ապահովել անթերի հաշվառում։
